Ágrip af sögu Akurs

Stofnun bræðra­félags

Fyrstu frímúr­arnir á Akranesi eru þeir mágarnir Sigurður Vigfússon og Kristófer Eggertsson, en þeir gengu í Eddu í lok ársins 1932 Jóhannes Reindal bakari var danskur frímúrari en lítið virkur.  Kristófer fluttist burtu árið eftir að hann gekk í Regluna, svo að Sigurður var næstum tvo áratugi eini starfandi frímúr­arinn á Akranesi.

Hinn 10.apríl 1951 gengur svo Ingólfur Jónsson í Eddu og ári síðar Sveinn Finnsson, er þá var bæjar­stjóri hér.  Í desember 1952 gengur Þorvaldur Þorvaldsson í Eddu, en stuttu síðar fluttist Sveinn Finnsson burtu.

Í maí 1956 ganga þrír Akurnes­ingar í Eddu á einum fundi, þeir Niels R Finnsen, Njáll Þórðarson og Jón Árnason.  Voru þá frímúrarar orðnir 6 á Akranesi.  En í maí 1958 gengu 6 bræður inn á tveim fundum, þeir Lárus B. Árnason, Óli Örn Ólafsson, Alfreð H.Einarsson, Guðmundur Svein­björnsson, Jón Ben Ásmundsson og Stefán Bjarnason.

Þegar bræðurnir voru orðnir 12 að tölu hittust þeir stöku sinnum og fóru stundum saman all margir á fundi suður.  Var nú farið að ræða í alvöru um einhverja félags­stofnun hér á Akranesi.  Enn bættust tveir bræður við í maí 1961, þeir Pálmi Sveinsson og Jóhannes Finnsson.

Um þetta leiti var haldinn fundur í húsakynnum Sements­verk­smiðju ríkisins og voru þar mættir m.a. Vilhjálmur Þór, Víglundur Möller,  Guðmundur Hlíðdal o.fl.  Því miður er ekki til skráð fundargerð frá þessum fundi, en þar var rætt um að reyna að skapa Reglunni starfs­grundvöll á Akranesi.

Í janúar 1962 bætast í hópinn Knútur Ármann og Helgi Daníelsson og um vorið 1963 flyst Jón Eiríksson til Akraness.  Snemma á árinu 1963 tilkynnti S.M.R. Ásgeir Ásgeirsson, að stofna skyldi Bræðra­félag á Akranesi 28. maí þá um vorið, og skyldi Magnús Guðmundsson prófastur í Ólafsvík veita því forstöðu, en hann gekk í Eddu í júlí 1948.

Bræðra­fé­lagið Akur

Stofn­fundur Bræðra­fé­lagsins Akurs var svo haldinn í húsakynnum Sements­verk­smiðju ríkisins hinn 28. maí 1963.  Nafn Bræðra­fé­lagsins var samkvæmt uppástungu Magnúsar Guðmunds­sonar.  Stm. Eddu Sveinn Kaaber stofnaði Bræðra­fé­lagið, en ásamt honum voru mættir frá Eddu þeir Helgi Briem, Jóhannes S.Jónsson, Erlingur Þorsteinsson, Sigurður Sigur­geirsson og Zophonías Pétursson.

Stofn­endur Bræðra­fé­lagsins Akur voru þessir bræður:
Magnús Guðmundsson VIII
Ásgeir Sigurðsson VIII
Sigurður Vigfússon VII
Guðmundur Sveinsson VI
Þorvaldur Þorvaldsson IV/V
Guðmundur Svein­björnsson IV/V
Lárus Árnason IV/V
Jón Árnason IV/V
Ingólfur Jónsson III
Niels R.Finsen III
Óli Örn Ólafsson III
Jón Eiríksson III
Friðrik Þórðarson III
Jón Ben Ásmundsson III
Alfeð H. Einarsson III
Jóhannes Finnsson III
Pálmi Sveinsson II
Stefán Bjarnason I
Helgi Daníelsson I
Knútur Ármann I

Fyrstu árin og húsnæðið

Fyrsta árið var starfað í húsakynnum Sements­verk­smiðju ríkisins og kom séra Magnús jafnan úr Reykjavík, en hann var þá fluttur þangað.  Flutti hann bræðrunum ýmsan fróðleik, enda var hann mjög fróður um táknmál Reglunnar.  Fyrsta starfsárið voru haldnir sjö fundir.

Brátt kom í ljós, að að ekki var unnt að starfa í þessu húsnæði til frambúðar og fengu þá bræðurnir inni í Félags­heimili templara, og héldu þar fundi í eitt ár.  Fyrsti fundurinn þar var fyrsti afmæl­is­fund­urinn 28.maí 1964.  Sagði þá séra Magnús af sér formennsku, sökum anna og þess, að hann bjó í Reykjavík.  Var nú kosinn formaður Þorvaldur Þorvaldsson og var hann formaður Bræðra­fé­lagsins upp frá því.

Annað árið 1964-1965 voru haldnir 8 fundir og þriðja árið 1965-1966  8 fundir.  Á þriðja ári félagsins fengu bræðurnir afnot af íbúðarhæð að Suðurgötu 106 b gegn því að þeir stand­settu hana.  Var nú gengið í að lagfæra íbúðina, voru rifnir niður tveir veggir, og fékkst þarna lítill stúku­salur 3,80×8,00 m.og borðsalur álíka stór, ásamt einu herbergi og W.C. einkenna­geymslu og skjala­geymslu.  Var salurinn vígður af Stm. Eddu Sveini Kaaber á afmæl­is­fundi 28.maí 1965,og voru fundir haldnir þar samfellt þar til á jólafundi 1971,en þá voru ljósin borin út úr þeim sal í fundarlok og húsið rýmt um áramótin.

Á fundi í Bræðra­fé­laginu hinn 13.febrúar 1967 var að fundi loknum settur umræðufundur um húsnæð­ismál framtíð­ar­innar.  Var sérstaklega tekið fram í fundarboði, að rætt yrði um þetta mál að loknum fundi.  Fyrir fundinum lá tilboð um að kaupa rétt til að byggja hæð ofan á húsið að Still­holti 14, en það er 430 fermetra að gólffleti.  Nokkrar umræður urðu um málið, en við atkvæða­greiðslu var samþykkt með yfirgnæfandi meiri­hluta atkvæða að ráðast í kaupin.

Br. Sigmundur Halldórsson teiknaði aðstöðu fyrir starfið inn í þetta litla hús.  Var síðan kosin bygginga­nefnd til að annast samninga og láta hefja verkið.  Í þessa nefnd voru kosnir þeir Hallgrímur Árnason, Ingólfur Jónsson og Sigurður G. Sigurðsson.  Um haustið 1967 var húsið steypt upp af Gunnlaugi Jónssyni trésmíða­meistara og reisugilli haldið þann 23. september að Suðurgötu 106 b.

Fræðslu­stúkan stofnuð

Hinn 10.febrúar 1968 var Fræðslu­stúkan Akur stofnuð og tók hún við af Bræðra­fé­laginu, stofn­endur voru 36.  Fyrir hönd stúkuráðs var mættur Bjarni R. Jónasson og las hann upp stofn­skrána, en auk hans voru mættir eftir­taldir.  St.m.Eddu Sveinn Kaaber, Stefán Thord­arsen, Óli Pálsson, Sören Jónsson og Eggert Guðmundsson.

Sveinn Kaaber vígði Þorvald Þorvaldsson sem stjórnandi bróður Fræðslu­stúk­unnar.

Embætt­ismenn fræðslu­stúk­unnar

Stj.br.     –   Þorvaldur Þorvaldsson
v.Stj.br.  –  Guðmundur Svein­björnsson.
E.v.br.    –  Ingólfur Jónsson.
Y.v.br.    –  Óli Örn Ólafsson.
Sv.           –  Lárus B. Árnason.
R.            –  Björn H. Björnsson.
Fh.          –  Niels R. Finsen.

 

Frá stofn­fundi til  áramóta 1971  voru haldnir  41 fundur  í húsnæðinu að Suður­götunni.  Hafist var handa við að ljúka stúku­salnum að Still­holti 14 og var hann vígður 25 mars 1972.  SMR Reglunnar Ásgeir Ásgeirsson lagði hornstein að byggunni og hélt móður­stúkan Edda fund í salnum,  á þeim fundi var Kristján Fjeldsted frá Ferjukoti vígður inn í Regluna.

St. Jóh. Akur stofnuð

Nú var komin aðstaða fyrir fullkomna stúku, og var þegar farið að undirbúa stofnun hennar af kappi.  Það dróst þó af ýmsum ástæðum að af því yrði, og var ákveðið að stofndagur stúkunnar yrði hinn sami og vígslu­dagur hússins, þ.e, 25. mars 1973, sem þá bar upp á sunnudag.

Til Stúku­vígslunnar voru mættir rúmlega eitt hundrað bræður.

S.T.M.Valdemar Stefánsson framkvæmdi vígsluna.

Fyrstu embætt­ismenn voru þessir:

St.m. — Þorvaldur Þorvaldsson
V.Stm. — Sigurður Vigfússon
E.Stv. — Guðmundur Sveinsson
Y.Stv. Gunnar Bjarnason
K.M. — Jón Eiríksson
R. — Óli Örn Ólafsson
S.M. — Björn H. Björnsson
F.H. — Niels R.Finsen
L. — Hallgrímur V.Árnason
S. — Bjarni Aðalsteinsson

Stofn­endur Stúkunnar voru 50.  Merki Stúkunnar eru þrjú tákn á ferningslöguðum reit, þrjú kornöx, hornmát og hringfari og gotneska rúnin Jahr.  Var hönnun þess að mestu verk bræðranna Gunnars Bjarna­sonar og Jóns Eiríks­sonar en Garðar Óskarsson teiknaði það og útfærði.  Kjörorð stúkunnar er Akur skal erja sem er valið samkvæmt tillögu Br. Magnúsar Guðmunds­sonar.  Auk þeirra merkisat­burða í sögu Akurs, sem getið er um hér að framan er að sjálf­sögðu stofnun Bræðra­fé­lagsins Borgar í Stykk­is­hólmi þann 9.jan 1988 og Fræðslu­stúk­unnar Borgar þann 21. október 1979.  Einnig var það merkur áfangi, þegar Akurs­bræður festu kaup á íbúð á annari hæð hússins að Still­holti 14 árið 1995 og strax að afloknum lokafundi var hafist handa við að breyta húsnæðinu úr íbúðar­húsnæði í það horf sem það er í dag bræðra­stofa, bókasafn og salern­is­að­staða fyrir bæði kyn og tók það verk um tvö árAðalinn­gangur hússins var einnig færður frá norðurhlið hússins á vestur gafl þess, við þessa aðgerð losnaði um það pláss sem myndaðist við að brjóta niður stigan í gamla inngangnum og seldi stúkan það og fékk svolítið fé fyrir það, sem nýttist vel í endur­bótunum.  Og bræðrunum tókst að ljúka nauðsyn­legum breyt­ingum á því fyrir 25 ára afmæl­isfund Akurs þann 25. mars 1998.   Þann 5. október árið 2001 var nýr og glæsi­legur stúku­salur vígður af S.M.R. Sigurði Erni Einarsyni.

Og þann 7.oktober var hornsteinn lagður að húsinu af SMR Sigurði Erni Einarssyni ásamt mörgum af æðstu embætt­is­mönnum reglunnar.  Athöfnin var sérstök af því leiti að eigin­konum bræðranna var boðið að vera viðstaddar við hornsteins­lögnina og held ég að það sé einsdæmi í sögu Frímúr­ar­a­regl­unnar á Íslandi.  Akurs­bræður mega vera stoltir af öllum þeim framkvæmdum sem þeir hafa innt af hendi fyrir stúkuna sína.

Stólmeistarar frá upphafi

Frá stofnun St.Jóh.St.Akurs hafa eftir­taldir bræður verið Stólmeistarar:

Þorvaldur Þorvaldsson     1973 — 1978
Jón Eiríksson                      1978 — 1981
Gunnar Bjarnason              1981 — 1984
Baldur Eiríksson                 1984 — 1988
Svanur Geirdal                    1988 — 1996
Skúli Lýðsson                      1996 — 2002
Gunnar Ólafsson                2002 — 03.03.2008
Karl Alfreðsson                   03.03.2008 –  15.04.2013

Núverandi Stm Akurs er Ólafur Rúnar Guðjónsson  15.04.2013 –

Innskráning

Hver er mín R.kt.?